AMN PLUS – Xoorrey 24/2018 T.I
Dhacdooyinkaasi dhammaantood waxay si adag u muujiyeen doorka muhiimka ah iyo saamaynta ay Itoobiya ku leedahay heer qaran, qaaradeed iyo caalami. Ka dib booqashadii rasmiga ahayd ee Ra’iisul Wasaaraha Jamhuuriyadda Hindiya, Narendra Modi, uu ku yimid Itoobiya, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed wuxuu la yeeshay wada-hadallo laba geesood ah, waxaana labada dal gaareen heshiisyo dhammaystiran oo muhiim weyn leh.
Wada-hadallada hoggaamiyeyaashu waxay si gaar ah diiradda u saareen xoojinta iskaashiga ganacsiga iyo maalgashiga, dijitalaynta iyo dalxiiska, si heer sare loogu qaado xiriirka Itoobiya iyo Hindiya. Intaa waxaa dheer, waxaa la saxiixay heshiisyo is-afgarad ah oo la xiriira taageerada maamulka wadajirka ah ee kastamka, dhismaha xarun xogeed oo Wasaaradda Arrimaha Dibadda ee Itoobiya ah, iyo heshiis ku saabsan ka qaybqaadashada iyo xoojinta dadaallada nabad-ilaalinta Qaramada Midoobay.
Sidoo kale, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed iyo Ra’iisul Wasaare Narendra Modi ayaa ka soo qeyb galay kulanka wadajirka ah ee Baarlamaanka Itoobiya, halkaas oo Ra’iisul Wasaaraha Hindiya uu khudbad ka jeediyay Golaha Wakiillada Shacabka iyo Golaha Federeeshinka.
Marka laga hadlayo arrimaha qaaradda, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed wuxuu la kulmay oo wada-hadallo la yeeshay saaxiibada Afrika iyo kuwa gobolka. Wuxuu kulan la yeeshay Xoghayaha Fulinta ee Guddiga Dhaqaalaha Afrika ee Qaramada Midoobay, Kalafer Gatete, iyagoo ka wada hadlay sidii Itoobiya iyo Afrika guud ahaan ay si wadajir ah ugu martigelin lahaayeen shir caalami ah oo COP32 ah sanadka 2027, kaas oo si dhab ah u matali doona Afrika.
Sidoo kale, Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu wada-hadallo la yeeshay Guddoomiyaha Guddiga Midowga Afrika iyo wafdigiisa, iyagoo ka hadlay sidii Itoobiya iyo Midowga Afrika ay si dhow uga wada shaqeyn lahaayeen martigelinta shir caalami ah oo Afrika matala. Doodahaas waxaa diiradda lagu saaray doorka muhiimka ah ee Itoobiya iyo xoojinta xalalka Afrikaanku hoggaaminayaan si COP32 uu u noqdo mid guuleysta.
Intaa waxaa dheer, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed wuxuu qaabilay Madaxweynaha Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, iyo Madaxweynaha Kenya, William Ruto, oo booqasho shaqo ku yimid Itoobiya. Wada-hadallada ay yeesheen waxay diiradda saareen xoojinta xiriirka diblomaasiyadeed, nabadda iyo amniga Geeska Afrika, iyadoo la adkeeyay muhiimadda wada-hadalka, xasilloonida iyo xalalka ay Afrikaanku hoggaaminayaan.
Dhanka arrimaha gudaha, Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed wuxuu si rasmi ah u daah-furay istaraatiijiyadda Digital Ethiopia 2030, kadib markii si guul leh loo dhammeystiray barnaamijkii Digital Ethiopia 2025. Barnaamijkan istaraatiijiga ah wuxuu diiradda saarayaa ballaarinta helitaanka adeegyada dijitaalka ah, abuurista fursado loo siman yahay muwaadiniinta, iyo xoojinta kalsoonida u dhaxaysa shacabka iyo hay’adaha dowladda.
Digital Ethiopia 2030 gaar ahaan wuxuu xoogga saarayaa horumarinta kaabayaasha dijitaalka ah ee dadweynaha, si tiknoolajiyada dijitaalka ah ay u noqoto mid ku wajahan bini’aadamka una hagaajisa nolol-maalmeedka muwaadiniinta.
Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu sheegay in si loo gaaro yoolalka Digital Ethiopia 2030 ay jiraan laba arrimood oo asaasi ah: tan koowaad waa helitaanka koronto, oo uu ku tilmaamay “cuntada tiknoolajiyada dijitaalka ah”; tan labaadna waa isku-xirka internet-ka. Wuxuu xusay in magaalooyin badan ay hadda ka faa’iideystaan adeegyada internet-ka, balse shanta sano ee soo socota ay lagama maarmaan tahay in adeeggaas laga dhigo mid si buuxda u gaara dhammaan gobollada dalka.
Istaraatiijiyadda Digital Ethiopia 2030 waxaa la filayaa in tirada isticmaaleyaasha moobillada ay gaarto 128 milyan, halka shabakadda 5G ay gaari doonto 100 magaalo.
Guud ahaan, shaqooyinka dijitaalka ah ee la fulinayo waxay la jaanqaadayaan himilada dowladda ee ku dhisan “isku-dar” iyo yareynta birokrasiiyadda, si istaraatiijiyado waaweyn loo hirgeliyo si wax ku ool ah, ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Abiy.
Dhanka kale, dabaaldegga 20-aad ee Maalinta Qowmiyadaha iyo Umadaha Itoobiya ayaa si weyn loogu qabtay magaalada Hosaina ee Dowlad-Goboleedka Bartamaha Itoobiya, iyadoo ay ka soo qeyb galeen Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed iyo masuuliyiin sare oo dowladeed. Khudbaddiisa, Ra’iisul Wasaaruhu wuxuu yiri: “Waa inaan eegnaa kaliya dhibaatooyinka Itoobiya ma aha, balse sidoo kale awooddeeda.”
Wuxuu ku daray:
“Hal xarig waa daciif, balse xarigyo badan marka la isku daro waxay noqdaan xadhig aan go’i karin. Marka aan is-ururno oo aan is-kaashanno, waan adkaaneynaa; sidaas darteed wadajir, isku-tiirsanaan iyo ilaalinta danaha qaranka waa inay noqdaan masuuliyadda dhammaanteen.”
Waxaa sidoo kale lagu dhawaaqay in magaalada Jimma ay martigelin doonto dabaaldegga 21-aad ee Maalinta Qowmiyadaha sanadka xiga.
Gebogabadii, bilaha Hiddaar iyo Tahsaas ee hoggaaminta Ra’iisul Wasaare Abiy Axmed waxay noqdeen xilli ay Itoobiya ku muujisay go’aankeeda ku aaddan casriyeynta gudaha dalka, iyo xoojinta diblomaasiyaddeeda istiraatiijiga ah ee heer qaaradeed iyo mid caalami ah. Iyadoo la xoojinayo ka-qaybgalka dijitaalka ah, iskaashiga gobolka iyo wada-shaqeynta caalamiga ah, Itoobiya waxay sii adkaysay joogitaankeeda iyo saameynteeda caalamka.
— Xafiiska Ra’iisul Wasaaraha
Maxamed Jaamac
